Odleżyny i wyprzenia – jak chronić skórę osób starszych?

Czynniki ryzyka

Do najważniejszych czynników sprzyjających rozwojowi odleżyn i wyprzeń należą:

• przewlekły ucisk w miejscach podparcia (np. okolice kości krzyżowej, pięt, łopatek),
• wilgoć spowodowana poceniem się lub nietrzymaniem moczu i stolca,
• ograniczenie ruchomości,
• niedożywienie i odwodnienie, które utrudniają regenerację skóry,
• tarcie i urazy mechaniczne – np. przy przesuwaniu pacjenta po pościeli,
• podwyższona temperatura i wilgotność w fałdach skóry, sprzyjające maceracji i rozwojowi drobnoustrojów.

U osób starszych bariera naskórkowa jest osłabiona, a zdolność skóry do odnowy – ograniczona. W efekcie nawet niewielkie obciążenia mogą prowadzić do jej uszkodzenia.

Skuteczna profilaktyka

Odciążanie i zmiana pozycji

Podstawą zapobiegania odleżynom jest regularna zmiana pozycji ciała – u osób leżących zwykle co 2 godziny. Warto również stosować materace przeciwodleżynowe oraz podkładki odciążające, np. pod pięty, które redukują ucisk na szczególnie narażone miejsca.

Higiena i codzienna pielęgnacja

Skóra powinna być oczyszczana delikatnie, bez pocierania. Zaleca się:

• używanie łagodnych środków myjących bez substancji zapachowych i detergentów,
• dokładne osuszanie – zwłaszcza fałdów skóry – z użyciem miękkich ręczników,
• ochronę miejsc narażonych na wilgoć i tarcie poprzez stosowanie kremów lub maści barierowych.

Należy unikać masażu w miejscach zaczerwienionych lub bolesnych – szczególnie tam, gdzie występuje ucisk (np. kość krzyżowa, pięty, okolice łopatek). Choć kiedyś zalecano delikatne rozcieranie skóry jako formę profilaktyki, obecnie wiadomo, że może to uszkodzić tkanki już poddane niedokrwieniu i przyspieszyć rozwój zmian martwiczych.

Zamiast masażu zaleca się skupienie na:

• odciążeniu zagrożonych miejsc,
• optymalnym nawilżeniu skóry,
• ochronie przed wilgocią i tarciem,
• monitorowaniu stanu skóry przez opiekunów i personel medyczny.

Odpowiednie preparaty ochronne

W pielęgnacji skóry osób starszych sprawdzają się:

• maści i kremy bezwodne, które tworzą warstwę ochronną i chronią przed maceracją,
• preparaty barierowe dla osób z nietrzymaniem moczu i stolca,
• emolienty bogate w lipidy, takie jak lanolina czy oleje roślinne, wspierające odbudowę bariery naskórkowej.

Kosmetyki pielęgnacyjne powinny być przebadane dermatologicznie, nieperfumowane i dostosowane do skóry wrażliwej.

Edukacja opiekunów

Stała obserwacja skóry, wiedza na temat profilaktyki oraz znajomość pierwszych objawów zmian to nieodzowny element codziennej opieki. Szkolenie osób opiekujących się pacjentami – zarówno domowymi, jak i w placówkach opiekuńczych – poprawia skuteczność działań profilaktycznych.

Jak rozpoznać pierwsze objawy?

Wczesne zmiany skórne wymagają szybkiej reakcji. Niepokój powinno budzić:

• zaczerwienienie, które nie blednie pod wpływem ucisku,
• wilgotna, rozpulchniona skóra w fałdach lub pod opatrunkiem,
• obecność pęcherzy, złuszczanie naskórka, sączenie,
• miejscowa bolesność i wzmożone ucieplenie.

W takich przypadkach konieczna jest konsultacja z lekarzem. W zależności od stopnia zaawansowania zmiany mogą wymagać leczenia miejscowego, zastosowania specjalistycznych opatrunków, a czasem także interwencji chirurgicznej.

Podsumowanie

Skóra osób starszych – zwłaszcza unieruchomionych – wymaga systematycznej ochrony i obserwacji. Kluczowe znaczenie mają: regularna zmiana pozycji ciała, delikatna higiena, stosowanie preparatów barierowych oraz pielęgnacja dopasowana do potrzeb skóry suchej i wrażliwej. Wczesne rozpoznanie zmian pozwala uniknąć powikłań i poprawia komfort życia pacjentów.

Autor: dr n. med. i n. o zdr. Aleksandra Stefaniak,
specjalista dermatologii i wenerologii

Czytaj więcej:

Jak pielęgnować skórę po zabiegach usuwania tatuażu?
Delikatna skóra okolicy pieluszkowej – jak o nią dbać i ją pielęgnować?
Otarcia skóry w sporcie – jak sobie z nimi radzić?